Een bezoek aan het herinneringscentrum Kamp Westerbork is geen theorieles, maar een harde les uit het recente verleden.
Dit kamp in Westerbork heeft in de 2e wereldoorlog gefungeerd als tijdelijke opvangplaats, voordat de gevangenen op transport naar de vernietigingskampen werden gebracht.
Het museum is gehuisvest in een modern gebouw, waar de bezoekers met alle zintuigen terug in de tijd worden geleid. Eigenlijk teveel om te kunnen bevatten voor de menselijke geest. Het combineert moderne computermogelijkheden om zowel de geluiden als de beelden met de overgebleven voorwerpen interactief op je af te laten komen. De koffers met de in alle haast gepakte spullen, de laatste briefjes voor het thuisfront, het studieboek dat na de oorlog van pas zou komen en de muziekinstrumenten die voor enige ontspanning in kamp Westerbork moesten zorgen. De foto van het jonge meisje die met een lege, wanhopige blik in de deuropening van de treinwagon staat is de hele wereld over gegaan. Link: Meisje in deuropening treinwagon.
Wel een wrange manier om zo bekend te worden.
Bij de ingang van het kampterrein Westerbork staat de groene woning van de voormalige kampcommandant. De woning is nu onder een glazen overkapping geplaatst om verder verval te voorkomen. Het blijft een groot contrast met de eerder geziene foto’s van de barakken. Waar een eigen ruimte van één vierkante meter voor de gevangene al een luxe zou zijn geweest, zijn de meters in de woning van de commandant in overvloed aanwezig.
102.000 levensverhalen die abrupt zijn geëindigd
Het kampterrein is grotendeels leeg. Er staan enkele muren, een transport wagon en het kunstwerk met de gebogen treinrails. Centraal ligt het monument met de 102.000 steentjes, dat het aantal mensen symboliseert die van hieruit zijn gedeporteerd. Ieder steentje staat voor een moeder, kind, oom of klasgenoot met een eigen levensverhaal. De knagende onzekerheid en machteloosheid over de toekomst moeten gek makend zijn geweest.
Anne Frank heeft hier op deze grond, na jaren van onderduiken, weer in de buitenlucht gelopen.
Dat geschiedenis vaak niet direct wordt herkend, blijkt ook in kamp Westerbork het geval te zijn geweest. De barakken die eerst nog dienst hebben gedaan als opvang voor Molukkers, zijn in de jaren daarna verkocht als opslagruimte. Barak nummer 67 van de beroemdste inwoner van het kamp, Anne Frank, is gedeeltelijk nagebouwd. Op dezelfde plaats zodat je met eigen ogen het uitzicht kunt zien dat Anne Frank van hieraf moet hebben gezien. Bij het teruglopen van barak 67 passeer ik een meisje van rond de 4 jaar die hand in hand met haar oudere broer het verhaal van Anne Frank aanhoort.
Dan stelt het meisje de vraag die eigenlijk al mijn indrukken en emoties van die dag samenvat. Zij vraagt aan haar broertje: “Wáárom hebben ze dat gedaan?”
Deze vraag is nog dagenlang in mijn hoofd blijven hangen en wie hem kan beantwoorden, heeft veel uit te leggen.
